Waar ligt de professionele ruimte?

bongkidojones – don't u realize

Waar ligt de professionele ruimte?

Als de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs lager in de organisatie komt te liggen, krijgen docenten meer professionele ruimte. Schoolbesturen aanspreken op kwaliteit leidt tot sturing van bovenaf en tot aanpassing van het primaire proces aan het secundaire proces. Als vakgroepen en (mini)teams meer verantwoordelijkheid krijgen voor de kwaliteit van het onderwijs, gebeurt precies het omgekeerde. In hun boek ‘Het alternatief. Weg met de afrekencultuur in het onderwijs’ noemen René Kneyber en Jelmer Everts dit: “Flip the system”.

flip-the-system

Onderwijsraad over Professionele ruimte

In het rapport ‘Een ander perspectief op professionele ruimte in het onderwijs‘ concludeert de Onderwijsraad dat professionele ruimte vooral in het (beter) functioneren van teams gezocht zou moeten worden. Denk aan:

  • Samen lessenseries ontwerpen
  • Met de hele vakgroep een doorlopend systeem van assessment en voortgangscontrole ontwikkelen en invoeren
  • Het PTA evalueren
  • Handelingsplannen voor zorgleerlingen of bijvoorbeeld positive behaviour support afspreken, etc.

Eigenlijk gaat het om bestaande vormen van teamwerk. Maar hier valt volgens de Onderwijsraad nog aanzienlijke winst te boeken. Ik vraag wel eens of de leden van een vakgroep onderling proefwerken delen. Als een docent dan antwoordt: “Kom nou, weet je wel hoe veel werk het maken van een goede toets is?!” Misschien heeft de Onderwijsraad dan wel gelijk.

De Onderwijsraad ziet professionele ruimte ontstaan voor en door verdieping van informeel leren en horizontale kwaliteitszorg. Het rapport blijft nogal abstract, maar te denken valt aan het versterken van de feedbackcultuur. Als docenten al aan peer review doen, betekent dat nog niet dat zij ook goede coaches zijn voor elkaar. Van oppervlakkig commentaar leer je weinig, maar kritiek is ook niet goed. Ongevraagde adviezen kunnen van peer review voor beide betrokkenen een frustrerende ervaring maken. Dat kan beter!

Horizontale kwaliteitszorg

Horizontale kwaliteitszorg bestaat uit het afstemmen van persoonlijke ontwikkelingsplannen op teamplannen en op het schoolplan, en vice versa. Als je wilt dat al die goede plannen geen papieren tijgers blijven, kun je opbrengsten smart formuleren. Bijvoorbeeld het verbeteren van de motivatie van leerlingen voor een bepaald vak of in een bepaalde jaarlaag is een meetbare en bovendien zinvolle doelstelling. Want dat blijkt ook belangrijk.

Het overzicht van de motivatiespiegel voor de school kan vakgroepen en (mini)teams een concrete uitdaging geven om met onderwijsinnovatie aan de slag te gaan. Afwijkingen van de landelijke benchmark kunnen een goede aanleiding vormen eens op bezoek te gaan bij een andere school. Om van elkaar te leren. Het doel is dat docenten tips gaan vragen aan elkaar en meer gaan samenwerken om de motivatie van leerlingen systematisch en structureel te verbeteren. In zijn boek ‘Visual learning’ wijst John Hattie samenwerking in (kleine) teams aan als één van de grootste succesfactoren in onderwijsverbetering.

onderzoeksproject-professionele-ruimte-400

Onvrede in het onderwijs

Tijdens een conferentie van het onderzoeksproject Professionele ruimte werd door verschillende deelnemers uitgelegd dat de vraag om meer professionele ruimte voortkomt uit onvrede over toenemende werkdruk. Denk aan: grotere klassen waar meer moeilijke leerlingen in moeten passen. Bestuurders die zich tegenover de Inspectie verantwoordelijk voelen voor doorstroomcijfers en eindexamenresultaten. Het bekende verhaal. Het punt is dat je deze onvrede niet op kunt lossen met een nieuwe definitie van professionele ruimte. Je kunt de onvrede wel oplossen door docenten en teams verantwoordelijk te maken voor zaken die zij zelf zinvol vinden, bevestigt Lars Tummers (Erasmus Rotterdam).

Het motiveren van leerlingen wordt door elke docent als een zinvol doel ervaren. Tijdens de conferentie liet Leraar van het jaar VO 2015 Rachel Baan zien hoe zij een complete nieuwe leren met je handen methode voor het vak Techniek had ontwikkeld. Zij nam haar professionele ruimte om leerlingen vmbo-kader te interesseren voor haar vak.


Wat was jouw vraag over motivatie?

Is jouw vraag nu beantwoord?
janee, nog niet

Jouw naam

Vul je naam en e-mail in als je persoonlijk antwoord wilt

Auteur: Ton van der Valk

Ton is filosoof, onderwijsonderzoeker en gamedesigner. Compassie met elke leerling ziet hij als de sleutel voor succesvol onderwijs en als belofte voor de vrije samenleving van de 21e eeuw. Ton is initiatiefnemer en ontwerper van de Motivatiespiegel.